CIEKAWY ŻETON WARSZAWSKICH „TANICH KUCHNI”

Interesującymi pamiątkami po „Tanich Kuchniach” działających w Warszawie są żetony tej instytucji.  Znanych z publikacji jest obecnie pięć typów tych żetonów (B. Sikorski: „Monety  zastępcze i żetony z zaborów: rosyjskiego i austriackiego”). Ostatnio zdobyłem do swojego zbioru nie publikowany dotąd żeton z napisem na awersie „KUCHNIA TANIA IZRAELSKA № 2” oraz z owalną puncą z literami K T I. Na rewersie znajduje się napis „PÓŁ PORCYI”. Przedstawiony na fotografii żeton wykonano z mosiądzu, jest on  sześcioboczny o wymiarach: 24,0 x 24,1 mm.

zetontk

Chcąc rozszyfrować, co oznacza nazwa „Kuchnia Tania Izraelska” musimy poznać zarys historii „Tanich Kuchni” działających w Warszawie, w drugiej połowie XIX wieku.

Inicjatorem powstania „Tanich Kuchni” był znany księgarz i wydawca Józef Unger. Za datę rozpoczęcia działalności przyjmuje się dzień 24 stycznia 1869 roku, kiedy to w zabudowaniach kościoła św. Jacka przy ul. Freta rozpoczęto sprzedaż tanich obiadów dla niezamożnej ludności Warszawy. W sierpniu 1869 roku powstała Sekcja „Tanich Kuchni” dla Izraelitów
z placówką u zbiegu ulicy Pawiej i Dzikiej, i jako drugi oddział nosiła w nazwie numer 2. Wkrótce zaczął działać też trzeci oddział (Kuchnia nr 3) przy ul. Chmielnej, obsługujący ludność chrześcijańską. Od połowy 1871 roku wprowadzono pół-obiady pozwalające korzystać z „Tanich Kuchni” również najuboższej części warszawskiego społeczeństwa. Niestety,
w przeciwieństwie do kuchni chrześcijańskich, Sekcja Izraelska od początku borykała się z trudnościami finansowymi głównie z powodu wyższego czynszu za wynajem pomieszczeń oraz mniejszej sprzedaży obiadów.  Na początku 1872 roku
z powodu dużych strat została zamknięta.

Z powyższych faktów wynika, iż opisany żeton używany był między połową 1871, a początkiem 1872 roku. Krótki czas obiegu tego żetonu może tłumaczyć jego niezwykłą rzadkość.

Rola jaką spełniały żetony w funkcjonowaniu „Tanich Kuchni” była prawdopodobnie taka, że po zapłacie w kasie za posiłek otrzymywano żeton, aby później w punkcie wydawania obiadów dostać w zamian stosowną porcję. Wiadomo, iż żetony zwane przez ówczesnych mieszkańców Warszawy markami były kupowane przez osoby prywatne, po czym rozdawane wśród biednych, jako pomoc (Tygodnik Ilustrowany 1875 r., nr 415). Unikano w ten sposób przekazywania pieniędzy, które nie zawsze były wydawane zgodnie z wolą darczyńcy.

Jacek Popielarski

Źródło:

Popielarski J. (2006): Ciekawy żeton warszawskich „Tanich Kuchni”. Warszawskie Zeszyty Numizmatyczne, Nr 1 (11), styczeń - marzec, str. 15.

Dzisiaj jest: 13 Grudzień 2017    |    Imieniny obchodz: Łucja, Otylia, Eugeniusz
Kolekcje Jacek Popielarski   |   tel.: 607 601 457   |   e-mail: jp@kolekcje-jp.pl   |   Prawa autorskie